Ontdek de wereld met TopOntdekkers:
de thematische zaakvakmethode voor groep 1 t/m 8!
TopOntdekkers is een thematische zaakvakmethode voor de groepen 1 t/m 8. Leerlingen leren zichzelf kennen en ontdekken de wereld. Door thematisch onderwijs te combineren met leuke werkvormen komen de leerlingen tot nieuwe inzichten en ontwikkelen ze nieuwe vaardigheden.
De belangrijkste kenmerken:
Opbouw van TopOntdekkers
Het bevat doorlopende leerlijn van groep 1 t/m 8, maar is ook vanaf groep 3 of groep 5 in te zetten. Dat bepaalt de visie van de school.
Elke twee jaargroepen kent 12 overeenkomstige thema’s. Dus elk jaar worden er 6 thema’s aangeboden.
Deze thema’s bevatten onderwerpen uit de vakken geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek.
Elk thema bevat opdrachtkaarten waarbij de ontwikkeling van de vaardigheden centraal staan.
Extra modules van TopOntdekkers
Nieuwsgierig geworden?
Nieuwsgierig naar onze materialen? Om nog beter te ondervinden hoe onze materialen in zijn werk gaan, hebben wij demo's ontwikkeld voor ieder product. Vul het formulier in voor een vrijblijvende presentatie of gratis digitale demo aanvraag.
Veel gestelde vragen over TopOntdekkers
Wat is de beste manier om te starten met TopOntdekkers, als je gewend bent om reguliere / klassikale lessen te geven?
Groepen 1 t/m 4: Hier blijft de leerkracht vanuit één opdrachtkaart de les aansturen. De mate van vrijheid zit hem hier in de opdrachten A en B, waar de kinderen vaak in groepjes of tweetallen uiteen gaan. De keuzevrijheid wordt geoefend in de extra opdrachten.
Groepen 5 t/m 8: Voor een startende school met TopOntdekkers adviseren wij om eerst klassikaal één kaart te behandelen. Neem samen het introtekstje door, lees de opdrachten door, maak (indien nodig) groepjes/tweetallen en begeleid bij het invullen van de planning in het werkschrift. De leerkracht is vrij om een lesje met kennisoverdracht aan te bieden. Dit zal bij sommige onderwerpen heel helpend zijn, en bij sommige onderwerpen zullen de kinderen zich makkelijker kunnen redden met de bronnen (linkjes, filmpjes, boeken, (kindvriendelijk-) internet) of een eigen onderzoekje moeten doen.
Maak na deze les de balans op: in hoeverre is er behoefte aan nog een klassikale begeleiding? Of kun je al iets meer vrijheid geven en de kinderen laten kiezen uit twee kaarten en de planning invullen etc.? De leerkracht is in groep 5 t/m 8 een regisseur, loop rond en coach waar nodig.
Heeft TopOntdekkers ook klassikale kennisoverdracht?
In de meest vrije vorm van TopOntdekkers zijn de kinderen vooral zelf aan het werk. Dit doen ze individueel, in tweetallen of in groepjes met het zelf gekozen onderwerp. Een klassikale kennisoverdracht is daarom niet noodzakelijk. Toch is het begrijpelijk dat scholen bepaalde onderwerpen graag klassikaal willen behandelen. Dat kan met TopOntdekkers! Kies bijvoorbeeld één of meerdere kaarten per thema die je klassikaal wilt aanbieden. Dat houdt in dat je met de hele klas dezelfde kaart doet: de leerkracht geeft informatie over het onderwerp, laat filmpjes zien en/of start een gesprek met de klas over het onderwerp. Vervolgens kunnen de kinderen zelf informatie zoeken of bezig gaan met de verwerking en tussentijds kun je weer klassikaal oppakken waarin kinderen kun bevindingen delen.
Het mooie van TopOntdekkers is dat voor elke type leerkracht binnen de school een passende manier van werken bestaat.
Welke vakgebieden worden kerndoeldekkend aangeboden binnen het leestofaanbod? Losstaand of geïntegreerd?
TopOntdekkers biedt de vakgebieden geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek kerndoeldekkend aan.
Geïntegreerde aanpak
- Deze vakken worden niet losstaand, maar thematisch en geïntegreerd aangeboden.
- Binnen elk thema worden de verschillende vakgebieden op een natuurlijke manier met elkaar verbonden, waardoor leerlingen verbanden leren leggen en kennis in context toepassen.
- De methode sluit aan bij 21e-eeuwse vaardigheden, zoals kritisch denken, samenwerken en creatief probleemoplossen.
Aanvulling op andere vakgebieden
Naast de kerndoeldekkende vakken biedt TopOntdekkers ook inhoudelijke verbindingen met:
- Taal en lezen → Door boekenpakketten, verwerkingsopdrachten en presentaties.
- Burgerschap → Door thema’s rondom duurzaamheid, diversiteit en maatschappelijke vraagstukken.
- Digitale geletterdheid → Via de digitale leeromgeving en verwerking met ICT-hulpmiddelen.
- Kunstzinnige oriëntatie → Door creatieve opdrachten, zoals tekenen, maquettes maken en dramavormen.
Dankzij deze geïntegreerde opzet kunnen leerlingen de leerstof op een betekenisvolle manier verwerken, passend bij hun talenten en interesses.
Hoe zijn lessen en thema's opgebouwd? Zijn er onderlinge verbanden tussen lessen of thema's? Worden thema's verder uitgediept?
TopOntdekkers biedt een gestructureerde en thematische benadering van het leren, waarbij lessen en thema’s zorgvuldig zijn opgebouwd om zowel diepgang als samenhang te waarborgen.
Opbouw van de lessen
Elke leerjaar werkt met twaalf thema’s, verdeeld over twee schooljaren. Dit biedt de mogelijkheid om continuïteit te waarborgen en onderwerpen in een breder perspectief aan te bieden.
De thema’s worden zowel klassikaal als zelfstandig behandeld. In de jongere groepen worden onderwerpen klassikaal geïntroduceerd, waarna leerlingen verder werken aan verwerkingsopdrachten.
In de hogere groepen krijgen leerlingen meer autonomie, waarbij ze zelf onderwerpen kunnen kiezen en verschillende verwerkingsvormen inzetten, zoals mindmaps, filmpjes, presentaties of muurkranten.
Verbanden tussen de thema's
TopOntdekkers werkt vakoverstijgend, waarbij thema's verbanden leggen tussen verschillende vakgebieden, zoals geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek.
Elk thema is geïntegreerd en biedt de mogelijkheid om interdisciplinair te werken, zodat leerlingen leren om verbanden te zien tussen de vakken. Bijvoorbeeld, bij het thema ‘water’ kunnen zowel de geografie van water (aardrijkskunde) als de wetenschappelijke processen van water (natuur) behandeld worden.
In de hogere groepen worden thema’s vaak verder uitgediept door zelfstandig onderzoek, projecten en presentaties, waarbij leerlingen de diepte van het onderwerp zelf kunnen verkennen.
Verdieping van de thema's
De thema’s worden niet oppervlakkig behandeld, maar bieden ruimte voor verdieping. In de hogere groepen kunnen leerlingen, afhankelijk van hun niveau en interesse, kiezen voor extra verdieping via verschillende werkvormen of opdrachten.
Door het gebruik van differentiatiematerialen, zoals hulpkaarten of verdiepingsopdrachten, kunnen leerlingen op verschillende niveaus werken, waardoor de thema’s voor iedere leerling passend en uitdagend blijven.
Bovendien bieden de digitale middelen van TopOntdekkers een extra laag van verdieping en variatie, zoals video's, interactieve hulpmiddelen en digitale mindmaps, waarmee leerlingen het thema verder kunnen exploreren.
Samengevat zorgt de geïntegreerde opzet van TopOntdekkers voor een rijk, samenhangend leerproces waarbij thema’s op een diepgaande manier worden behandeld, met ruimte voor zowel zelfontdekkend leren als zelfsturing.
Hoe wordt de leerstof eigen gemaakt? Welke didactische principes staan centraal binnen jullie lesmethode?
Leerlingen maken de leerstof eigen door middel van zelfontdekkend leren. Ze werken aan diverse thema's die aansluiten bij hun belevingswereld en interesses, wat hun nieuwsgierigheid en motivatie stimuleert. Door gevarieerde werkvormen, zoals het maken van mindmaps, filmpjes of muurkranten, verwerken ze de leerstof op een manier die bij hen past. Dit proces bevordert een diepere begripsvorming en helpt hen de opgedane kennis en vaardigheden effectief toe te passen.
Welke didactische principes staan centraal binnen de lesmethode?
TopOntdekkers hanteert de volgende didactische principes:
- Geïntegreerd zaakvakonderwijs: Door vakken als geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek te combineren binnen thema's, ervaren leerlingen de samenhang tussen verschillende disciplines.
- Zelfontdekkend leren: Leerlingen worden aangemoedigd om zelfstandig of in groepjes op onderzoek uit te gaan, wat hun nieuwsgierigheid en kritische denkvaardigheden stimuleert.
- Thematisch concentrisch werken: Elk jaar worden zes thema's aangeboden, waarbij onderwerpen steeds dieper worden verkend naarmate de leerling vordert in de schooljaren.
- Meervoudige intelligentie: De methode houdt rekening met verschillende leerstijlen en intelligenties, zodat elke leerling op een voor hem of haar passende manier kan leren.
- 21e-eeuwse vaardigheden: Er is speciale aandacht voor vaardigheden zoals samenwerken, probleemoplossend denken en creativiteit, die essentieel zijn in de moderne samenleving.
- Planning en reflectie: Leerlingen leren plannen en reflecteren op hun leerproces, wat bijdraagt aan hun zelfstandigheid en zelfregulatie.
Door deze principes te integreren, biedt TopOntdekkers een rijke en gevarieerde leeromgeving die aansluit bij de behoeften van de hedendaagse leerling.
De kinderen werken veel in groepjes. Hoe breng je de bijdrage van elk kind in beeld?
Dit kan op verschillende manieren.
Allereerst noteren de kinderen zelf in de planningen van de werkschriftjes welke kaarten ze maken en met wie. In het werkschrift staat een tabel, daar houden ze voor het hele jaar bij welke kaarten ze doen.
Daarnaast staat onder de leerkrachtentegel een registratieformulier. Daar kun je bijschrijven welke leerlingen welke kaart doen, en dus aan welke kerndoelen hebben gewerkt. Je kunt de formulieren downloaden als Excel, en indien nodig zelf de tabel iets aanpassen als je het nog anders inzichtelijk wilt hebben.
Tot slot zien wij vaak dat scholen een namenlijst op groot formaat in de klas plakken en daarop bijhouden wie met welke kaart werkt en met wie.
Hoe ga je binnen TopOntdekkers om met niveauverschillen (differentiatie)?
De werkwijze vanTopOntdekkersleent zich goed voor niveauverschillen binnen een groep, doordat er geen vaste klassikale en leerkrachtgestuurde lessen zijn. Niet iedereen hoeft dezelfde kaart te maken, en als een groepje er een les langer over doet, kan dat ook. Mocht een kind van groep 7 nou echt het niveau van 7/8 te moeilijk vinden, kun je een kaart uit hetzelfde thema pakken van groep 5/6. Ook kun je als leerkracht de einddoelen van de kinderen bijstellen door aan te vinken op de doelenkaart welke kennisdoelen verwerkt moeten zijn in het eindproduct. Op de hulpkaart kun je hetzelfde doen met de randvoorwaarden van het eindproduct (checklist).
Hoe zit het met de toetsing en evaluatie?
Bij TopOntdekkers kun je de kinderen beoordelen op verschillende manieren.
Zo kun je de kinderen beoordelen op kennis door vragen te stellen a.d.h.v. de doelenkaart, bijvoorbeeld als de opdrachtkaart is afgerond of tijdens de presentatie aan het einde van elk thema.
Beoordeling op het eindproduct kan met behulp van de checklist op de hulpkaart. Voldoet het product aan de gestelde eisen?
Daarnaast kan TopOntdekkers worden aangevuld met een reflectie- en toetsmodule, voor een optimale afsluiting van elk thema.
1. Toetsen op kennis
TopOntdekkers heeft een digitale module voor het toetsen op kennis, zodat je naast de beoordeling op het proces en eindproduct ook kennis kunt toetsen na elke opdrachtkaart. In de digitale omgeving staan multiple choice toetsen klaar.
2. Reflecteren op vaardigheden
Een uitgebreide reflectiemodule maakt het mogelijk om reflectiegesprekken te voeren tussen leerkracht en leerling en de ontwikkelingen digitaal vast te leggen. Er ontstaat een reflectieportfolio met een ontwikkelingscurve die verschillende vaardigheden en competenties zoals samenwerken, zelfredzaamheid en plannen inzichtelijk maakt. Zo biedt het reflectieportfolio een prachtig overzicht van de ontwikkeling van de leerling door de jaren heen.
Hoe komt de beoordeling op het rapport tot stand?
Qua beoordeling zijn er verschillende mogelijkheden:
De checklist op de doelenkaart. Dat is een beoordelingslijst per les. Tijdens de eindpresentaties óf tijdens het afronden van een opdrachtkaart ondervraagt de leerkracht de leerlingen in hoeverre ze de ‘doelen’ beheersen. Dan kan de leerkracht bepalen of de leerlingen de doelen hebben behaald. Hiervoor hanteer je geen cijfer maar de beoordeling:
- Onvoldoende (minder dan 60% van de doelen behaald)
- Voldoende (tussen 60% en 80%) van de doelen behaald
- Goed (80% of hoger).
De checklist op de hulpkaart. Deze beoordelingslijst kan doorgelopen worden, dan is er een beoordeling op het eindproduct. Bijvoorbeeld: Alle sleutelwoorden zijn in de mindmap verwerkt.
De toets kan gemaakt worden, dan is er een cijfer op basis van de kennis. Hiervoor heb je de reflectie- en toetsmodule nodig.
Hoe kun je de beoordeling objectief maken? Het lijkt alsof het afhangt van de leerkracht.
De beoordeling van TopOntdekkers is niet objectief. Je werkt met de checklisten op de doelenkaart en de hulpkaart. Dit werkt als een afvinksysteem.
Is TopOntdekkers geschikt voor NT2 leerlingen?
De methode is volledig Nederlandstalig. We hebben geen edities in andere talen beschikbaar. We hebben wel ReadSpeaker op onze opdrachtkaarten zitten, dat wil zeggen dat de opdrachten voorgelezen kunnen worden. Dat kan helpend zijn voor de NT2 leerlingen.
TopOntdekkers heeft een paar pluspunten voor meertalige kinderen:
- Als de opdracht éénmaal helder is voor de leerlingen (met hulp van ReadSpeaker of de leerkracht), kunnen ze natuurlijk informatie zoeken in eigen bronnen. Dat mogen ook websites zijn in talen die zij beheersen.
- Het mooie van TopOntdekkers is dat de kinderen minimaal 3 van de 15 kaarten maken per thema. Zo kunnen ze dus de minder talige verwerkingsvormen kiezen (bijvoorbeeld het maken van een collage, of het maken van een lapbook. De leerkracht kan zelf de richtlijnen en eisen qua taalgebruik bepalen in het eindproduct.
- In de laatste thema week vindt de transfer plaats tussen de groepjes kinderen. Daar presenteren de kinderen minimaal één van de eindproducten die ze hebben gemaakt. Leerlingen die de taal niet zo goed beheersen, krijgen via deze vrije presentatie vorm de kans om ook over andere onderwerpen te leren zonder daar heel actief in te moeten duiken.
Op welke manieren kunnen de kinderen informatie zoeken binnen de methode?
Binnen TopOntdekkers hebben wij verschillende zoekmogelijkheden via de Portal van Onlineklas.
- Vaste knoppen met linkjes en filmpjes gesorteerd per opdrachtkaart.
- Bij elk onderwerp staat ook een knop naar een kindvriendelijke zoekmachine, Hier hebben de kinderen toegang tot kindvriendelijk internet: Van Dale en Winkler Prins.
- Boekenpakket, deze kun je extra aanschaffen.
- Als de kinderen hier nog geen antwoorden kunnen vinden, kun je ze laten zoeken op het internet.
Op welke manier is Burgerschap geïntegreerd bij TopOntdekkers?
Bij de ontwikkeling van Topontdekkers hadden we het geluk dat deze discussie in volle hevigheid speelde. In het verlengde hiervan hebben wij al proactief dit deel in onze methodiek gebracht. Wij hebben hiervoor als leidraad de randvoorwaarden van curriculum.nu gevolgd.
De vertaalslag van al deze thema’s tref je geïntegreerd aan binnen de verschillende opdrachtkaarten. Onderwerpen als respect, discriminatie, politiek, godsdienst etc. komen allemaal expliciet aanbod. Om maar een aantal voorbeelden te noemen:
Groep 7/8 Thema 3 School en werk
- 1: Politieke partij
- 3: De eerste en de tweede kamer
- 8: Werken in de politiek
- 10: Arm of rijk?
- 11: Migranten
- 12: In het nieuws
Groep 7/8 Thema 7: Vriendschap en cultuur
- 1: Marokko
- 2: Kids tegen geweld
- 3: Hulporganisaties
- 5: Arabische wereld
- 9: Rechten van kinderen
Groep 5/6 Thema 7: Vriendschap en cultuur
- 1: Cultuur, kun je dat eten?
- 2: Steek je handen uit de mouwen.
- 3: Kinderrechten
- 4: Pesten, een drama!
- 8: Wat geloof jij?
- 12: Normen en waarden
Komt bij dat scholen rondom de afsluiting van het thema er ook voor kunnen kiezen een extra onderzoek cyclus in te bouwen waar een van de onderwerpen van burgerschap aan bod zou kunnen komen. Kort en goed: mogelijkheden genoeg.
Wat lastig is in de discussie is dat de onderwijsinspectie geen concreet toetsingskader heeft afgegeven. Dat maakt dat je nooit 100% kunt aantonen dat je voldoet aan Burgerschap. Simpelweg, omdat aan de voorkant onvoldoende duidelijk is wat precies gevraagd wordt. Dat is ook lastig, omdat je dan ook gelijk een politieke discussie krijgt en we het onderwijsbestel weer zo hebben ingericht dat we ons daar niet al teveel mee willen bemoeien. Vooralsnog zijn wij in ieder geval overtuigd dat we meer dan genoeg aan Burgerschap doen. Wel vinden we het van belang dat Burgerschap niet opgevat moet worden als een aantal lessen die toevalligerwijs binnen Topontdekkers een plaats hebben gekregen, maar dat het meer een integraal onderdeel is van je missie en visie en als zodanig door de gehele school loopt en ook aan de orde is bij alle andere vakvormingsgebieden. Zaakvakken leent zich overigens wel goed om dit verhaal te thematiseren.
Wat doet TopOntdekkers aan digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid omvat alle vaardigheden die je nodig hebt om je in de digitale samenleving staande te houden en jezelf te ontwikkelen. Van informatievaardigheden tot je veilig kunnen bewegen op internet, van computational thinking en programmeren tot mediawijsheid en ict-basisvaardigheden. In TopOntdekkers zitten verwerkingen waarbij je basis ict-vaardigheden kunt ontwikkelen. D.m.v. ‘hulpkaarten’ helpen we kinderen bij het maken van een filmpje, presentatie (powerpoint), verslag en werkstuk. Hierop staan stappenplannen en checklists die de juiste begeleiding bieden. Deze gele hulpkaarten zijn te vinden in de digitale omgeving én in de kaartenmappen. Om veilig te zoeken op het internet, geven wij de kinderen toegang tot ons kindvriendelijk internet, waarbij de websites, afbeeldingen en filmpjes zijn gefilterd. Die vind je in de Portal van Onlineklas.
TopOntdekkers heeft geen leskaarten over mediawijsheid waarbij social media, cyberpesten etc. wordt besproken. Bij de kaart 5/6 – thema 7 – kaart 4 ‘Pesten – wat een drama’. Wordt het onderwerp pesten in het algemeen behandeld, hier zou je extra aandacht kunnen geven aan cyberpesten. De verwerking is het maken van een vlog, wat dan mooi aansluit op digitale geletterdheid.
Hoe TopTopo, TopCanon en de gewone thema’s te combineren, in te zetten?
De richtlijnen van TopOntdekkers is 2x 1,5 uur per week óf 3 x 1 uur, dat mag een school zelf bepalen.
TopCanon start je vanaf groep 5. Dan doe je 12 a 13 kaarten per jaar. Dat is ongeveer 1 per 3 weken. De verwerking van een kaart heeft ongeveer 2 x 1 uur nodig. Het zijn relatief korte lessen met een gekaderde verwerking in het TopCanon Doeboek. TopCanon kun je op verschillende manieren inzetten.
- Optie 1 = vast op het lesrooster: Hier kun je elke week op een vast tijdstip aanwerken (bijvoorbeeld lesmomenten van 40 minuten). Waarin je als leerkracht in les 1 het onderwerp introduceert en de opdracht toelicht. In les 2 en 3 kunnen de kinderen dan aan de slag. Rond les 3 af met de nabespreking en het plakken van de sticker op de tijdlijn.
- Optie 2 = als weektaak: Scholen die met weektaken werken, zetten topCanon in als opdracht tijdens het zelfstandig werken, of als klaaropdracht na andere taken. Dan kunnen ze gedurende 3 weken op eigen tempo werken in het Doeboek.
TopTopo start je vanaf groep 5 of 6. Dit bepaalt de school. Op pagina 5 van de handleiding vind je welke kaarten je dan aanbiedt in welk schooljaar: https://toptopo.onlineklas.nl/download/manual/TopTopo-handleiding.pdf
De werkwijze is voornamelijk zelfstandig. De kinderen vullen de TopTopo Atlas in, dan maken ze kennis met de kaart en de toponiemen. Daarna gaan ze digitaal oefenen met 5 leerzame topogames. Hier kun je vaste momenten in de week voor plannen, maar kunnen ze ook tijdens het zelfstandig werken doen (indien de school daarmee werkt). Maximaal 20 minuten oefenen achter elkaar is genoeg. Tot slot kennis testen met een kennistoets. Er zijn leerbladen om als leerwerk mee naar huis te geven, als je van de toets een vast moment wil maken.
Kort samengevat krijg je in de week dus 2x 1,5 uur TopOntdekkers en kun je kiezen voor 40 minuten TopCanon en 20 minuten TopTopo op het rooster.
Is er een gat tussen VO en PO, omdat TopOntdekkers erg gericht is executieve functies i.p.v. kennis?
Het klopt dat TopOntdekkers gericht is op het ontwikkelen van vaardigheden waarbij kennis als middel wordt gezien. Dat wil niet zeggen dat kennis vergaren minder belangrijk is. De visie van TopOntdekkers is dat je meer onthoudt als je intrinsiek gemotiveerd bent en volledig in de materie duikt. Door de keuzevrijheid in opdrachtkaarten, kiezen de kinderen zelf over welke onderwerpen zij meer willen leren. Dit heeft een positief effect op wat ze voor langere tijd onthouden. Ook de intensieve verwerking heeft hier invloed op, omdat we werken met zowel de handen als het hoofd (actief leren) i.p.v. passief luisteren en vervolgens leren voor een toets.
